ROLE JAKO KLUCZ DO ZROZUMIENIA MUZYKI TRADYCYJNEJ

W dniach 17–19 kwietnia 2026 r. w Muzeum Azji i Pacyfiku im. Andrzeja Wawrzyniaka odbyło się II Międzynarodowe Seminarium Etnomuzykologiczne, zorganizowane przez Polskie Seminarium Etnomuzykologiczne.

Tematem konferencji stały się role jako klucz do zrozumienia muzyki tradycyjnej. Organizatorem było Polskie Seminarium Etnomuzykologiczne, które ma na swym koncie już dziesięć edycji spotkań o randze krajowej i zeszłoroczne o randze międzynarodowej. PSE powołane zostało dla wspierania rozwoju badań etnomuzykologicznych w Polsce oraz tworzenia płaszczyzny współpracy z przedstawicielami pokrewnych dyscyplin nauki i pasjonatów muzycznej kultury ludowej. Dzięki partnerom wydarzenia trzy dni spotkań przebiegły w komfortowych warunkach i twórczej atmosferze. Muzeum Azji i Pacyfiku udostępniło przestrzeń i było partnerem organizacyjnym wydarzenia a Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego wsparło je środkami pochodzącymi z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego. Patronat medialny nad całością objęło „Pismo Folkowe”, a wsparcia organizacyjnego i logistycznego udzieliło Małopolskie Centrum Kultury SOKÓŁ – wieloletni partner Polskiego Seminarium Etnomuzykologicznego w działaniach naukowych.

Tegoroczna edycja była wyjątkowa za sprawą uhonorowania dwojga znakomitych badaczy- etnomuzykologów medalem „Zasłużony kulturze Gloria Artis”. Podczas uroczystego otwarcia konferencji przez dr Józefa Zalewskiego, dyrektora Muzeum Azji i Pacyfiku oraz dr Marię Szymańską-Ilnatę, prezeskę Polskiego Seminarium Etnomuzykologicznego, wręczenia dokonał z ramienia Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego podsekretarz stanu, Sławomir Rogowski. Nagrodzeni zostali prof. dr hab. Zbigniew Jerzy Przerembski i dr Weronika Grozdew. Profesor jest związany z Instytutem Muzykologii Uniwersytetu Wrocławskiego oraz z Instytutem Sztuki Polskiej Akademii Nauk. Specjalizuje się w badaniu muzyki ludowej i dziejów muzyki tradycyjnej w Polsce i Europie. Wśród pokaźnego dorobku publikacyjnego szczególne miejsce zajmują opracowania dotyczące dud, jako instrumentu i praktyki wykonawczej z nim związanej. Dr Weronika Grozdew-Kołacińska kieruje Pracownią Etnomuzykologiczną w ISPAN, a pod jej redakcją ukazały się kolejne tomy serii Polska Pieśń i Muzyka Ludowa. Źródła i Materiały, poświęcone Podlasiu i Kurpiom. Jest badaczką, śpiewaczką i twórczynią projektów muzycznych oraz współzałożycielką Polskiego Seminarium Etnomuzykologicznego.

W ciągu trzech dni konferencji podczas siedmiu sesji naukowych wygłoszono 35 referatów, w tym dwa wykłady otwierające pierwszy i ostatni dzień konferencji. O roli jako kategorii poznawczej, aksjologicznej i pragmatycznej z perspektywy etnomuzykologii mówiła pierwszego dnia dr Weronika Grozdew-Kołacińska (ISPAN). Podczas trzech dni wybrzmiały referaty prelegentów reprezentujących ośrodki naukowe i instytucje kultury z Polski (17 prelegentów), Ukrainy (2 prelegentów), Litwy (4 prelegentów), Białorusi (1 prelegent); pozostałych 11 referatów zostało wygłoszonych przez badaczy niezależnych. Wśród ośrodków krajowych znalazły się: Instytut Muzykologii Uniwersytetu Warszawskiego, Instytut Muzykologii Uniwersytetu Jagiellońskiego, Instytut Filologii Wschodniosłowiańskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego, Katedra Etnomuzykologii i Hymnologii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, Instytut Nauk o Kulturze Uniwersytetu Marii Curie Skłodowskiej w Lublinie, Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, Instytut Muzykologii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu, Instytut Dziedzictwa Niematerialnego Ludów Karpackich oraz Stowarzyszenie Muzyków Ludowych w Zbąszyniu i Polskie Forum Choreologiczne. W konferencji wzięło udział czterech doktorantów z ośrodków polskich oraz z Litwy i Ukrainy.

Każdego dnia odbywały się wydarzenia towarzyszące oraz spotkania nieformalne mające na celu wymianę doświadczeń badawczych i podejmowanie nowych inicjatyw na polu etnomuzykologii i nauk pokrewnych. Ich dopełnieniem był koncert Rodziny Majerczyków oraz warsztaty śpiewu bałkańskiego i łemkowskiego z zespołem Łada.

Pierwszą sesję zdominowała perspektywa wyznaniowa, obejmująca luterańskie psalmy (prof. dr hab. Rimantas Sliužinskas, Litwa), katolickie nieszpory (Bartosz Gałązka, KUL) ale także rolę przewodników śpiewów katolickich (dr Kinga Strycharz-Bogacz, KUL) i doświadczanie śpiewu w pielgrzymowaniu (Barbara Śnieżek-Gużyńska, ISPAN). Kolejna sesja, prezentowana zasadniczo w języku angielskim ukazała badania etnomuzykologów ukraińskich i litewskich: nad repertuarem Zvenyhorodshchyny w Centralnej Ukrainie (dr. Halyna Pshenichkina, Litwa – Ukraina), nad perspektywą badań w sytuacji wojny, Oleksandr Kropyvnyi, Ukraina) oraz nad złożonym mechanizmem ról i funkcji w ożywianiu muzyki tradycyjnej na Litwie (prof. dr. Rytis Ambrazevičius, Litwa). Polscy badacze przedstawili perspektywę roli kultury (dr Krzysztof Hliniak, Polskie Forum Choreologiczne) oraz rolę rodziny dr Dorota Majerczyk, Instytut Dziedzictwa Niematerialnego Ludów Karpackich w funkcjonowaniu muzyki tradycyjnej. Ostatni z referatów zwieńczył koncert Rodziny Majerczyków, będący żywym przykładem opisywanych w referacie zjawisk.

Drugiego dnia konferencji odbyły się cztery sesje naukowe. Pierwsza skierowana została na postać badacza, jego tożsamości, roli i funkcji w obserwowaniu i dokumentowaniu muzyki (dr Jacek Jackowski, ISPAN, dr Łukasz Smoluch, UAM, dr Gabriela Gacek, UJ, Michał Pastuch). Kolejna sesja przybliżyła wątki związane z edukacją i animacją kulturalną (dr Ewelina Grygier, UW) i znaczeniem instruktorów w zespołach regionalnych na Podhalu (prof. ucz. dr hab. Tomasz Nowak, UW) oraz z rolą zbiorów etnofonograficznych (dr Agata Kusto, UMCS,). Następna sesja poświęcona była dwóm tematom. Pierwszy to górnicze orkiestry dęte w Jastrzębiu Zdroju (Bartosz Mazur) i skandynawskie szklane orkiestry społeczności hutniczych (dr Agata Krajewska-Mikosz, ISPAN) oraz celebracje indywidualne (Kristina Chlastauskienė, Litwa) i obrzędowość weselną (Nadiia Khani, Ukraina, dr Beata Maksymiuk UMCS). Ostatnia sesja drugiego dnia poświęcona została bardzo różnorodnym zakresom, jak brzmieniowość i specyficzność nagrań polskiej muzyki tradycyjnej (dr Christopher L. Ballengee, ISPAN), piractwu muzycznemu na Madagaskarze (dr Jakub Kopaniecki, UAM) czy wybranym zjawiskom w Dziadach żywieckich (dr Justyna Cząstka-Kłapyta, UJ) i w śpiewie ojkanje (Kacper Siejkowski, Zofia Zaborowska). Warsztaty pieśni bałkańskich i łemkowskich z zespołem Łada zakończyły dzień pełen spotkań i dyskusji.

Ostatni dzień otwarł wykład i gorąca dyskusja wokół tematu współczesnego przekazu muzyki w formule Mistrz i Uczeń (Marcin Szczechowiak, Stowarzyszenie Muzyków Ludowych w Zbąszyniu)

Na przedostatnią sesję złożyły się dwa referaty poświęcone dudom i dudziarzom (Rafał Miśta, Eugen Baryshnikau), a Witold Wojciechowski i Antoni Hasso-Agopsowicz ukazali zależność stylu gry od czynników rodzinno-środowiskowych. Ostatnia sesja składała się z trzech referatów podejmujących temat Mazurka Dąbrowskiego (Agnieszka Błonkiewicz), wymiany ról badacz/respondenta podczas badań terenowych (prof. dr hab. Iryna Klymenko) oraz praktyk performatywnych na Litwie, (dr Irena Rokicka).

Konferencja po długich i owocnych dyskusjach zakończyła się podsumowaniem.

II Międzynarodowe Seminarium Etnomuzykologiczne w postaci wykładów, dyskusji oraz części warsztatowych została udostępniona w czasie rzeczywistym na kanale You Tube oraz profilu społecznościowym Polskiego Seminarium Etnomuzykologicznego.

(AK)

Zapraszamy do obejrzenia galerii zdjęć z wydarzenia.